Bloog Wirtualna Polska
Jest 1 205 313 bloog闚 | losowy blog | inne blogi | zaloguj si | za堯 bloga
Kana ATOM Kana RSS
Kategorie

Zdj璚ia w galeriach.


GR╴IOWA

pi徠ek, 11 wrze郾ia 2009 17:06
  1. HISTORIA               
  2. CERKIEW I KO列IÓ
  3. ETNOGRAFIA
  4. FAUNA I FLORA
  5. MAPY
  6. MATERIAΧ 昱ÓDΜWE
  7. DOKUMENTY
  8. STARE FOTOGRAFIE
  9. ZDJ犴IA
  10. HISTORIA PEWNEGO LISTU
  11. FORUM
  12. MOG, CHC POMÓC

 

                                           Pami璚i Babci i Dziadka z Gr您iowej

 

Prosimy u篡wa przegl康arki internetowej Mozilla Firefox


Podziel się
oceń
6
3

komentarze (2) | dodaj komentarz

Historia

niedziela, 13 wrze郾ia 2009 10:21

 

Historia

Gr您iowa - wie w województwie podkarpackim, w powiecie bieszczadzkim, w gminie Ustrzyki Dolne, po這穎na w dolinie rzeki Wiar i potoku Mszaniec na terenie Pogórza Przemyskiego 49° 37' N 22° 33' E. Osadnictwo nad górnym Wiarem zwi您ane jest ze Stefanem zwanym W璕rzynem, herbu Sas, rycerzem w璕ierskim,  który otrzyma od Kazimierza Wielkiego w 1359 r. Rybotycze a w 1367 r. dorzecze górnego Wiaru. Od miejscowo軼i Rybotycze ród ten przyj掖 nazwisko Rybotyccy. Gr您iowa powsta豉 w wyniku akcji kolonizacyjnej prowadzonej przez Rybotyckich w swoich dobrach. Osada lokowana by豉 na prawie wo這skim w XV w, najstarsza wzmianka pochodzi z 1469 r. W 1510 r. wymieniona jest po raz pierwszy istniej帷a tu parafia obrz康ku wschodniego. Od XV wieku przez XVI i XVII Gr您iowa wchodzi豉 w sk豉d klucza rybotyckiego, który sk豉da si z Rybotycz, Huwnik, Posady Rybotyckiej, Jamny, Trójcy, υmny, Krajny i wraz z nim zmienia豉 w豉軼icieli. By造 to rody Rybotyckich, Kormanickich, Drohojowskich, Stadnickich, Ossoli雟kich.  W 1624 r. nast瘼uje najazd ziemi przemyskiej przez Tatarów budziackich pod wodz Kantemira, nast瘼nie pustosz te tereny w 1648 - 1655 Kozacy Chmielnickiego, 1656 Szwedzi, 1657 r. ksi捫 Siedmiogrodu Jerzy II Rakoczy a w 1672 r. czambu造 tatarskie Selim Gireja.

W po這wie XVII wieku by tu drewniany, silnie obwarowany dwór. Mieszka w nim Miko豉j Ossoli雟ki syn starosty 篡daczowskiego Hieronima Ossoli雟kiego. Wie w owym czasie podobnie jak i ca造 klucz nale瘸豉 do starosty knyszy雟kiego Miko豉ja Ossoli雟kiego, rodzonego brata Hieronima. Starosta Miko豉j po篡czy pieni康ze od bratanka i tytu貫m zastawu da mu w u篡tkowanie Gr您iow. Starosta knyszy雟ki, czarny charakter swojej epoki, postanowi odzyska Gr您iow nie sp豉caj帷 nale積o軼i. Majow noc 1657 r. wys豉 swoich hajduków, którzy podpalili dwór. W wyniku gwa速ownego po瘸ru, wi瘯szo嗆 s逝瘺y sp這n窸a 篡wcem. Miko豉jowi uda這 si wydosta z p這n帷ego dworu, jednak瞠 zosta z豉pany, 軼i皻o mu g這w i oskalpowano. Cia這 hajducy wrzucili w p這mienie, za skalp zawie幢i dla swojego pana do Rybotycz.

W 1691 r. prawos豉wna eparchia przemyska przyst瘼uje do unii brzeskiej, pocz徠ek przemyskiej diecezji greckokatolickiej. W latach 30 XVIII wieku Gr您iowa nie nale瘸豉 ju do klucza rybotyckiego a jej w豉軼icielem by Piotr Wis這cki. Ufundowa on wraz z mieszka鎍ami gromady w 1731 r. drewnian parafialn cerkiew greckokatolick pod wezwaniem Narodzenia Naj鈍i皻szej Maryi Panny. W po這wie XVIII w. wspó逕豉軼icielem Gr您iowej zostaje Jan Nowosielecki, miejscowo嗆 staje si za軼iankiem szlacheckim. W okresie I Rzeczypospolitej by to teren ziemi przemyskiej, województwa ruskiego ze stolic we Lwowie.

W 1772 r. Gr您iowa  znalaz豉 si pod zaborem austriackim - Galicja cyrku sanocki. W 1785 r. wie liczy豉 450 greko-kat., 90 rzym-kat., 30 moj., a w 1824 r. za軼ianek Gr您iowa zamieszkuje dwóch szlachciców, miejscowo嗆 liczy 766 mieszka鎍ów. W 1846 r. podczas rabacji w Galicji zostaj napadni皻e przez ch這pów dwory w Gr您iowej, Huwnikach, Jamnie Dolnej, Jamnie Górnej, Netrebce, Nowosielcach, Ropience, Rybotyczach, Trójcy, Wojtkowie, Wojtkówce. W Nowosielcach  zamordowano dzier瘸wc Juliana Korna. Buntuj帷ych si ch這pów rozbi這 wojsko austriackie pod Rybotyczami. W 1848 r. nast徙i這 zniesienie pa雟zczyzny i uw豉szczenie ch這pów. W po這wie XIX w. w豉軼icielami maj徠ku s Nowosieleccy, a wspó逕豉軼icielami zostaj Dydy雟cy i Popielowie. Dobra ziemskie zostaj rozdzielone na trzy cz窷ci, powstaj trzy zespo造 zabudowa dworskich - dwór górny, 鈔edni i dolny. W s御iedztwie dworu 鈔edniego sta豉 cerkiew, a obok dworu dolnego rzymskokatolicka kaplica dworska. W 鈔odkowej cz窷ci wsi, nad kana貫m 軼inaj帷ym zakole Wiaru, istnia tartak wodny, a w pobli簑 sta豉 karczma.

Uczestnikiem powstania styczniowego w 1863 r. by Antoni Popiel wywodz帷y si z rodziny maj帷ej maj徠ek w Gr您iowej. Walczy on w oddziale p趾. Marcina Borelowskiego „Lelewela" na Roztoczu, bior帷 udzia w kilkudziesi璚iu bitwach. Po bitwie pod Batorzem 06.09.1863 r. w której oddzia Borelowskiego zosta rozbity a dowódca zgin掖, do陰czy do oddzia逝 J. Leniewskiego a potem gen. M. Heydenreicha „Kruka", by w ko鎍u polec w bitwie z Moskalami. W 1867 r. Gr您iowa wchodzi w sk豉d powiatu Bircza a nast瘼nie od 1876 r. powiatu Dobromil. W 1900 r. na podstawie spisu austriackiego wie zamieszkuje 938 Rusinów, 152 Polaków, 72 砰dów oraz 1 osoba innej narodowo軼i. Latem 1914 r. wybucha I wojna 鈍iatowa, odbywa si mobilizacja do armii austrow璕ierskiej. Mieszka鎍y Gr您iowej walczyli w obronie Przemy郵a przed Moskalami a tak瞠 na froncie w這skim. Obrona twierdzy Przemy郵 trwa豉 od 17. 09.1914 do 22.03.1915 r. Dowódc twierdzy by gen. Herman Kusmanek, kapitulacja nast徙i豉 na skutek g這du.

Po odzyskaniu niepodleg這軼i przez Polsk w 1918 r. gromada Gr您iowa nale篡 nadal do powiatu Dobromil woj. lwowskie. S康  powiatowy znajduje si w Birczy a okr璕owy w Sanoku, poczta w Wojtkowej. 1.08.1934 r. gromada Gr您iowa wchodzi w sk豉d nowo utworzonej gminy Wojtkowa. W 1921 r. by這 tu 210 domów, 1155 mieszka鎍ów, 890 greko -kat., 190 rzym-kat., 75 moj. W okresie mi璠zywojennym na wzgórzu nadal sta豉 parafialna cerkiew greckokatolicka pw.  Narodzenia NMP, wokó znajdowa si cmentarz. By równie drewniany ko軼ió b璠帷y fili parafii pw. 鈍. Jerzego i 鈍. Tekli z Nowosielec Kozickich. Najprawdopodobniej by豉 to rozbudowana dawna kaplica dworska. Na teranie tej rzymskokatolickiej parafii mieszka這 w 1938r. 1423 rzym-kat., oraz 3925 greko-kat. Obie te parafie nale瘸造 do diecezji przemyskich odpowiedniego obrz康ku. Dzieci uczy造 si w Publicznej Szkole Powszechnej, której w 1938 r. kierownikiem by Les豉w Kuprowski, a opiekunk trzeciej klasy by豉 Janina Schmidtówna. W tym czasie dwór górny ju nie istnia, a pozosta造ch dwóch w豉軼icielami byli B. Nowosielski (402 ha) i S. Dydy雟ki (203 ha). W豉軼icielk ziemsk by豉 równie R. Soko這wska (111 ha). Funkcjonowa nadal tartak wodny W. Jarmarka a tak瞠 dwa m造ny wodne B. Nowosielskiego i W. Jarmarka. Rzemie郵nikami byli: bednarz M. Garbowski, cie郵a S. Ha逝szczak, fryzjerzy L. Mychnier, M. Nosal, ko這dziej P. Markowicz, kowal J. Fecak, murarz J. Fold, szewc S. Lustig, sklepy z ró積ymi towarami prowadzili M. ㄆkasiewicz i J. Rubinfeld, wyroby tytoniowe sprzedawa Löwenhäck.

Nad potokiem Mszaniec w Jamnie Górnej przy granicy z Gr您iow od ko鎍a XIX w. do lat 30. XX wieku istnia豉 huta szk豉 M. Segala. Na kolonii Maziarki z ropy naftowej wyp造waj帷ej w kilku miejscach na powierzchni ziemi produkowano ma do smarowania wozów. Mieszka鎍y zajmowali si gównie upraw ziemi i hodowl zwierz徠. 毒ód貫m utrzymania by tak瞠 las i wyjazdy do pracy za granic, sezonowo na W璕ry i na d逝瞠j do USA i Argentyny. Jak mawiali starzy Gr您iowianie „Ameryka pi瘯ny kraj, nie pracujesz to zdychaaj" . Wed逝g spisu z 1938 r. Gr您iowa liczy豉 1416 mieszka鎍ów, 1130 greko-kat., 210 rzym-kat., 76 moj.

21 i 25. 08.1939 r. przeprowadzono mobilizacj w trybie alarmowym, kartkowo - imiennym a 31.08.1939 r.  nast徙i豉 mobilizacja powszechna. Cze嗆 mieszka鎍ów wzi窸a udzia w walkach od 1.09.1939 r. a cze嗆 powróci豉 do Gr您iowej z powodu braku broni i szybko軼i przebiegu wojny Polski z Niemcami i Sowietami. 11 - 12 wrze郾ia 1939 r. na pó軟oc od Gr您iowej w okolicy Birczy, υdzinki mia造 miejsce walki 24 DP z Jaros豉wia, któr dowodzi p趾. Boles豉w Schwarzenberg - Czerny z armii „Karpaty" z niemieck 2 Dywizj Górsk. Niemcy u篡li silnej artylerii i lotnictwa. Polska dywizja toczy豉 walki w odwrocie od Tarnowa przez Pilzno, Strzyów, Bircza, Zalesie, Pra趾owce a nast瘼nie przebija豉 si do Lwowa. Wchodzi豉 w sk豉d Frontu Po逝dniowego dowodzonego przez gen. Kazimierza Sosnkowskiego, pó幡iejszego Naczelnego Wodza Polskich Si Zbrojnych na Zachodzie. Genera 13 - 14 wrze郾ia kierowa walkami przebywaj帷 w Krasiczynie i Przemy郵u.

„Sowiety wkroczy造". Po 17.09.1939 r. w wyniku agresji ZSRR na Polsk Gr您iowa znalaz豉 si pod okupacj sowieck jako cz窷 Zachodniej Ukrainy. Na mocy traktatu o przyja幡i i granicy z 28.09. 1939 r. podpisanego przez Ribbentropa i Mo這towa, granic w Galicji mi璠zy ZSRR a Niemcami ustalono na Sanie. 22.10.1939 r. odby造 si „wybory" do Zgromadzenia Ludowego Zachodniej Ukrainy. Na ich podstawie 1.11.1939 przy陰czono te tereny do USRR. 29. 11.1939 r. mieszka鎍y otrzymali obywatelstwo sowieckie na mocy dekretu RN ZSRR. Akcj wydawania pasportu (dowód osobisty) przeprowadzono od marca do maja 1940 r. Sowieci przeprowadzili cztery masowe wywózki na Syberi i do Kazachstanu. Pierwsza najbardziej tragiczna nast徙i豉 10 lutego 1940 r., druga od 13.04 do maja 1940 r., trzecia 29.06.1940 r., czwarta od 21.05.1941 r. Na Syberii zgin窸y Tekla i Aniela Lachowicz. Przeprowadzono te pobór do Armii Czerwonej na jesieni 1940 r. i wiosn 1941 r. Obj皻o nim roczniki 1917 - 1919 a tak瞠 m篹czyzn z roczników 1906 - 1916, którzy nie s逝篡li w WP przed 1939 r. ㄠcznie oko這 200 tys. osób. Los ogromnej wi瘯szo軼i by tragiczny, wojn prze篡 zaledwie co dziesi徠y.

Po 22 czerwca 1941 pod okupacj niemieck, jako cze嗆 Generalnego Gubernatorstwa, Dystrykt Kraków. Ludno嗆 pochodzenia 篡dowskiego umieszczono w gettach w Birczy i Kro軼ienku. W 1943 r. zostali oni rozstrzelani na wzgórzu na po逝dnie od Starej Birczy przez oddzia specjalny SS z這穎ny z υtyszów. Po wojnie szcz徠ki przeniesiono na cmentarz 篡dowski w Przemy郵u. Mieszka鎍y Gr您iowej byli wywo瞠ni na przymusowe roboty do Niemiec m.in. do Augsburga w Bawarii. W KL Auschwitz zgin掖 22. 03. 1943 r. urodzony w Gr您iowej 08.07.1906 r. Jan Maczyszyn greko-katolik, mieszkaniec Zakopanego. Micha Markowicz by wi瞛iony w KL Auschwitz i KL Sachsenhausen. W 1947 r. trafi on do obozu w Jaworznie, który w czasie wojny by fili niemieckiego KL Auschwitz.

Latem 1944 r. zaj璚ie ziemi przemyskiej przez 穎軟ierzy I Frontu Ukrai雟kiego, ponowny przymusowy pobór greko-kat. do Armii Czerwonej. Los 穎軟ierzy by równie tragiczny jak poprzednio, przeznaczeni do celowego wyniszczenia przez sowieckich dowódców gin瘭i w po逝dniowej Polsce w walce z Niemcami. Gr您iowa nale瘸豉 wówczas do gminy Wojtkowa, powiat Przemy郵, woj. rzeszowskie. Teren walk NKWD i nowych w豉dz polskich z podziemiem ukrai雟kim OUN - UPA, które d捫y造 do utworzenia swojego w豉snego pa雟twa. Stosowano terror po obu stronach.

W lutym 1945 r. podczas ob豉wy urz康zonej przez MO z Wojtkowej zabito w Gr您iowej dwie osoby i spalono dwa budynki. 23 marca 1945 r. podczas ob豉wy w  Gr您iowej oddzia WP zabi pi璚iu m篹czyzn Ukrai鎍ów, spalono 28 domów ukrai雟kich. W nocy 23 marca w odwecie oddzia UPA spali siedemna軼ie domów polskich i zabi siedmiu Polaków. Byli to: Kania Franciszek, Kania Antoni, Kielar Micha, Kielar Miko豉j, Kijanka Piotr, Kucharski Stanis豉w i Stelmach Jan. 28 kwietnia sotnia „Bur豉ki" zlikwidowa豉 posterunek MO w Wojtkowej, zabito dwunastu milicjantów i siedmiu Polaków - m篹czyzn.

Od ko鎍a 1944 r. ludno嗆 ukrai雟ka by豉 wysiedlana na Ukrain. Pocz徠kowo dobrowolnie, a poniewa nie by這 ch皻nych do wyjazdu do „sowieckiego raju" od 3 wrze郾ia 1945 r. przymusowo przez WP. Przeciwko akcji przesiedle鎍zej wyst徙i豉 zdecydowanie UPA. Prowadzi豉 ona akcje propagandowe jak i zbrojne a opuszczone domy po przesiedle鎍ach pali豉, a瞠by nie dopu軼i do zamieszkania przez repatriowan z Kresów ludno嗆 polsk. W ten sposób chciano powstrzyma przesiedlenia ludno軼i ukrai雟kiej do ZSRR i nie dopu軼i do zmian etnicznych. Wysiedlono wówczas na Ukrain ok. 500 tys. osób. Z podziemiem ukrai雟kim walczy造 oddzia造 NKWD, KBW, 8 DP z Sanoka, 9 DP z Przemy郵a, 穎軟ierze WOP Przemy郵, a tak瞠 funkcjonariusze WUBP Rzeszów i KW MO Rzeszów.    Gr您iowa w strukturach OUN - Zakerzo雟ki Kraj - Okr璕 nr 1 - Nadrejon „Cho這dnyj Jar" - Rejon „B - II" - Kuszcz I. W strukturach UPA - UPA Zachód - VI Okr璕 Wojskowy „San" - 26 Odcinek taktyczny „κmko". Teren dzia豉nia przemyskiego kurenia UPA, którym dowodzi „Konyk". Zgin掖 on w Wigili 6/7 stycznia 1946 r. w ataku na Bircz. Dowództwo po nim obj掖 „Bajda". W sk豉d kurenia wchodzi造 cztery sotnie, dowodzili nimi „ζstiwka" (Udarnyky 7,94b), „Bur豉ka" (Udarnyky 4,94 a), „Hromenko" (Udarnyky 2,95) i „Kry豉cz" - pocz徠kowo "Jar" (Udarnyky 6,96 a). W Gr您iowej mie軼i豉 si szko豉 podoficerska UPA odcinka „κmko", której komendantem by „ζstiwka". 9 maja 1947 r. 1 pp 1 DP (wzmacniaj帷y 8 Dywizj Piechoty) aresztowa w Gr您iowej kwatermistrza sotni „ζstiwki". Od kwietnia do wrze郾ia 1947 r. sotnie te zosta造 rozbite, rozproszone, wyaresztowane podczas walk na terenie Polski i Czechos這wacji. Cze嗆 przebi豉 si do ameryka雟kiej strefy okupacyjnej i nawi您a豉 wspó逍rac z wywiadem angielskim i ameryka雟kim. Emigracja Anglia, Kanada, USA.

W wyniku akcji „Wis豉"wie Gr您iowa licz帷a ok. 500 lat przesta豉 istnie. Pomi璠zy 28. 04. - 10. 05. 1947 r. z Gr您iowej wysiedlono 634 osoby, zarówno greko-kat. jak i rzym-kat. byli to wszyscy mieszka鎍y. Wysiedleni przez 穎軟ierzy 8 dywizji piechoty trafili do obozu zbiorczego w Olszanicy, gdzie koczowali pod go造m niebem przez wiele dni. Stamt康 transportami kolejowymi wywo瞠ni byli na punkt przeadresowania „Katowice" - w rzeczywisto軼i O鈍i璚im, gdzie na bocznicach by造 przes逝chania, werbowanie agentury, aresztowania  a nast瘼nie na punkty rozdzielcze Olsztyn, Szczecinek, Pozna i Wroc豉w. Ludno嗆 wywo穎na wagonami towarowymi trafi豉 m.in.  do pow. Gi篡cko woj. olszty雟kie oraz pow. Sztum woj. gda雟kie. Osoby podejrzane o zwi您ki z UPA trafi造 do obozu w Jaworznie, który istnia dla ludno軼i ukrai雟kiej od 4 maja 1947 r. do lutego 1949 r. Wi瞛iono w nim 3873 osoby, w tym 823 kobiety, 22 duchownych greko-kat., 5 duchownych prawos豉wnych. W obozie zmar這 162 wi篥niów. Osoby, którym postawiono zarzuty trafi造 na Montelupich w Krakowie. Byli oni skazywani na KS przez WSR Kraków. Straconych pochowano na cmentarzu Rakowickim.

Podczas akcji „Wis豉" od 28 kwietnia do 31 lipca wysiedlono z po逝dniowowschodniej Polski na zachód i pó軟oc ok. 145 tys. osób. By這 co najmniej 442 transporty kolejowe. Podró trwa豉 oko這 tygodnia, np. transport R - 133, odjazd Olszanica 17. 05.1947, 293 osoby, 20 koni, 91 krów, 76 kóz/owiec, przyjazd Sztum 23. 05. 1947 r.

W 1959 r. osiedlono w Gr您iowej politycznych, komunistycznych  emigrantów z Grecji. W 1968 r. przeniesiono cerkiew do skansenu w Sanoku. Nast瘼nie wysiedlono ponownie mieszka鎍ów, tren ten wszed w 1970 r. w sk豉d O鈔odka Ar豉mów. Pozosta這軼i fundamentów domów i budynków zosta造 zniwelowane za pomoc spychaczy, kamienie z fundamentów u篡這 wojsko do budowy okolicznych le郾ych dróg dla my郵iwych. W Gr您iowej 穎軟ierze prowadzili pomocnicze gospodarstwo hodowlane. O鈔odek Wypoczynkowy URM o kryptonimie W - 2 obejmowa Ar豉mów, Borys豉wk i Jamn Górn, Jamn Doln, Kwaszenin, Krajn, υmn, Trójc oraz Gr您iow. Obszar ten liczy razem ok. 23 tys. ha ogrodzonych siatk o wysoko軼i 3 metrów i d逝go軼i ok. 80 km. Przej軼ia dla zwierz徠 by造 tak skonstruowane, 瞠 mog造 one jedynie wchodzi do 鈔odka. By這 to bowiem rozleg貫, atrakcyjne miejsce polowa dla rz康z帷ej komunistycznej elity, m.in. premiera Piotra Jaroszewicza. Teren stanowi zamkni皻 enklaw, „pa雟two Ar豉mów", kontrolowane przez Jednostki Nadwi郵a雟kie MSW. Na drogach by造 szlabany z wartownikami. Na pó軟oc od Gr您iowej w Krajnie znajdowa這 si rz康owe lotnisko o鈔odka Ar豉mów. W 1982 r. w Ar豉mowie internowany by Lech Wa喚sa. O鈔odek ten istnia do 1990 roku.

W latach 1975 - 1998 r. miejscowo嗆 administracyjnie nale瘸豉 do woj. kro郾ie雟kiego, gmina Ustrzyki Dolne.  Obecnie w le郾iczówce mieszka wraz z rodzin le郾iczy 這wczy Józef Czwerynko a s御iadami jego w Gr您iowej s jeszcze trzy rodziny. W 2006 r. wie liczy豉 22 osoby.

Po dawnych  mieszka鎍ach, pi璚iu wiekach historii, latach 鈍ietno軼i Gr您iowej nie ma ju prawie 郵adu. Zdaje si, 瞠 ju nic nie 鈍iadczy, 瞠 w tej dolinie t皻ni這 przez stulecia 篡cie, rodzili si ludzie, tu by造 ich chrzty, tu bawili si jako dzieci, tu si uczyli, tu si kochali, tu by造 ich 郵uby, tu modlili si w cerkwi i ko軼iele, tu pracowali, weselili si, smucili a wreszcie umierali i spoczywali na miejscowym cmentarzu. Ostatnimi niemymi 鈍iadkami s opuszczony, zaro郾i皻y cmentarz, na którym spoczywa wiele pokole Gr您iowian oraz zdzicza貫 owocowe drzewa, które kiedy posadzili. Tylko ostre górskie powietrze, wzgórza pokryte lasem i p造n帷y Wiar s te same.

 

W opracowaniu korzystano z przewodnika Stanis豉w Kryci雟ki „Pogórze Przemyskie".

 

Uwagi, sprostowania, uzupe軟ienia: graziowawiar@wp.pl


Podziel się
oceń
7
1

komentarze (0) | dodaj komentarz

Mog, chc pom鏂

niedziela, 13 wrze郾ia 2009 10:55

Mog, chc pomóc

 

Organizujemy stron internetow po鈍i璚on Gr您iowej. Poszukujemy relacji mieszka鎍ów zawieraj帷ych opis, lokalizacj cerkwi, ko軼io豉, domów, dworów, m造nów itp. Poszukujemy nazwisk ksi篹y, nauczycieli, w豉軼icieli dworów, rzemie郵ników, mieszka鎍ów (gdzie mieszkali, nazwiska s御iadów). Interesuj nas losy tych budynków, ich wyposa瞠nia i mieszka鎍ów  podczas II wojny 鈍iatowej, jak równie po wojnie. Poszukujemy  opisów przebiegu akcji „Wis豉", (forma, trasa, miejsce osiedlenia). Poszukujemy starych  zdj耩, fotografii z wojska, (z opisem kogo, co przedstawiaj, i z jakiego roku pochodz), dokumentów, 鈍iadectw szkolnych, kart pocztowych, kopert, listów zwi您anych z Gr您iow i jej mieszka鎍ami. Szukamy osób maj帷ych dost瘼 do porz康nej biblioteki uniwersyteckiej oraz mieszkaj帷ych w Przemy郵u, Sanoku, Gr您iowej b康 okolicy zainteresowanych bezinteresown wspó逍rac. Mo瞠 znajdzie si Kto, kto uporz康kowa豚y cmentarz, ufundowa krzy, kapliczk w miejscu gdzie sta豉 cerkiew i ko軼ió.

Materia造 mo積a przesy豉 na e - mail  graziowawiar@wp.pl

 


Podziel się
oceń
1
1

komentarze (2) | dodaj komentarz

Forum

鈔oda, 30 wrze郾ia 2009 20:31

FORUM

Serdecznie witamy wszystkich u篡tkowników blogu Gr您iowa. Sk豉damy podzi瘯owanie Rodzinie, Krewnym, Znajomym, którzy przez swoje wspomnienia, przekazy, relacje przyczynili si do jego powstania. S這wa wdzi璚zno軼i kierujemy równie do Pani i Panów mysza, mytro, darino z Forum Gr您iowa - wortal Werchowyna oraz innych Osób tam si wypowiadaj帷ych. Dzi瘯ujemy naszej s御iadce z Jamny Górnej Pani J. Turczy雟kiej za inspiracje. Serdecznie dzi瘯ujemy tak瞠 wszystkim Autorom materiaów o Gr您iowej z których korzystamy.

Zapraszamy do korzystania z KOMENTARZY i KSI癿I GO列I. Prosimy o kulturalne wypowiedzi , które nikogo nie b璠 ura瘸造. Starajmy si rozwa篡  my郵 Henryka Sienkiewicza z „Ogniem i mieczem'', 瞠 „Nienawi嗆 wros豉 w serca i zatruwa豉 krew pobratymcz''. Kierujmy si s這wami wszystkim nam znanymi z „Pater noster'': et dimitte nobis debita nostra sicut et nos dimittimus debitoribus nostris.

Kilka sów o nas. Jeste鄉y rodzinnie zwi您ani z dawn Gr您iow, nosimy charakterystyczne dla tej miejscowo軼i nazwisko i pragniemy pozosta anonimowi. Mo瞠 kiedy spotkamy si w Gr您iowej.

Nie jeste鄉y profesjonalistami i po鈍i璚amy Gr您iowej swój wolny czas. Prosimy o wyrozumia這嗆 za niedoskona這軼i i opó幡ienia.

Pozdrawiamy

graziowawiar


Podziel się
oceń
4
0

komentarze (7) | dodaj komentarz

Historia pewnego listu.

pi徠ek, 02 pa寮ziernika 2009 9:35

Historia pewnej rodziny.

Jak ptak do gniazda.

Ko豉 samochodu buksuj w g瘰tej glinie, leje deszcz. Kilometr, dwa, a mo瞠 pi耩? Nie wiem, ile dzieli mnie jeszcze od male鎥iej osady le郾ej Gr您iowa? Przecie nie poddam si. Tak d逝go szuka豉m tego miejsca, prawie nie wierz帷, 瞠 je odnajd. Teraz, kiedy ju jestem niemal u celu podr騜y, jaka si豉 chce mnie zatrzyma. A mo瞠 to sprawka wiejskiej wied幟y, o kt鏎ej babka Anna opowiada豉, 瞠 byd這 na jej widok ze strachu wchodzi這 na pionow 軼ian, kalecz帷 kopyta, a syna wyszkoli豉 na z這dzieja tak dobrze, 瞠 podczas rozprawy s璠ziemu ukrad zegarek, z wi瞛ienia kominem uciek, a potem ze z這軼i domy podpala. Na grz御kiej drodze nie wida nikogo, tylko strugi deszczu wype軟iaj ka逝瞠. Spogl康am na star fotografi prababki Tekli, kt鏎 wzi窸am ze sob. Musia豉 i嗆 t璠y wiele razy - na odpust do Kalwarii Pac豉wskiej, po zio豉, kt鏎ymi leczy豉, a nawet do dalekiego Przemy郵a, w豉郾ie tym le郾ym skr鏒em. Skoro uda這 si prababce trafi, gdzie nale瘸這 i zawsze zd捫y na czas do rodz帷ej po這積icy, to i mnie si uda.

- Pomo瞠sz mi? - pytam, patrz帷 na po鄴趾貫 zdj璚ie.

Nagle deszcz przestaje pada, nad lasem unosz si ob這ki mg造, ponawiam pr鏏 i samoch鏚 wytacza si z b這tnej pu豉pki. Prababka Tekla, zielarka i wiejska akuszerka spogl康a na mnie ze starej fotografii. Jest powa積a. Czarne, d逝gie warkocze schowa豉 pod chustk, kt鏎ej jak m闚i豉, nigdy nie zamieni na kapelusz. Obok niej stoi ma豉 dziewczynka, najm這dsza c鏎ka Anielka. Tak samo jak matka skupiona, powa積a, wpatrzona w obiektyw. Nie wiadomo czy do prababki Tekli trafi kiedy podobny list, jak ten, kt鏎y z sob wioz, z dalekiej Argentyny - od jej syna Miko豉ja, wujka mojej matki. Doje盥瘸m do tablicy z napisem Gr您iowa. Z dawnej, wielkiej osady i kilkuset gospodarstw, zosta造 zaledwie cztery. Tylko stare, opuszczone sady, pe軟e kar這watych drzew s 郵adem dawnych domostw. W kt鏎 stron si skierowa? Najlepiej na pocz徠ek wsi? Tylko gdzie ten pocz徠ek? Wypatruj studni, do kt鏎ej z 瘸lu wskoczy chcia豉 pi瘯na ukrai雟ka 穎na wuja, Justyna. - Nie maju z kim 篡ty, ide utopi, 酥iewa豉, wyp豉kuj帷 sw鎩 瘸l. Czy to z jej powodu wybra Miko豉j podr騜 do dalekiej Argentyny? I dlaczego nie kocha tej pi瘯nej kobiety? Nikt ju nie pomo瞠 mi niestety w rozwik豉niu rodzinnej zagadki. A je郵i powodem nie by豉 mi這嗆 do innej, tylko jego ojczym, bo mia tward r瘯 dla przysposobionego ch這pca. A mo瞠 zwyk豉 podkarpacka bieda, kt鏎a wygna豉 st康 za chlebem wielu ludzi? Pierwsza wyjecha豉 na pewno w 1920 roku moja babka Anna Kowal, z m篹em Szymonem i rocznym synkiem W這dzimierzem, do Francji. Po kilku latach zdecydowa si opu軼i Gr您iow jej brat, Miko豉j Lachowicz, syn Marcina i Tekli, z domu Kwolik. Dlaczego wybra kraj tak daleki, jak wygl康a豉 d逝ga podr騜 przez morze? - nie ma na ten temat 瘸dnych wiadomo軼i. List, jedyny dow鏚, 瞠 Miko豉j dotar do swojej ziemi obiecanej, przyszed do Francji w 1932 roku. Napisany zosta 12 pa寮ziernika, na maszynie do pisania, fioletowym tuszem. I tylko dlatego dzi jeszcze bez trudu, po tylu latach mo積a odczyta jego tre嗆.

Droga Siostro

List od ciebie otrzyma貫m za kt鏎y serdecznie ci dzi瘯uj i r闚nocze郾ie witam ci tymi samymi s這wami, co ty mnie, a to jest na wieki i wiek闚. Ciesz si bardzo, 瞠 o mnie nie zapominasz, jak te i twoje dzieci, kt鏎e mia豚ym 篡czenie kiedy zobaczy. R闚nie ciesz si z tego, 瞠 Pan B鏬 najwy窺zy darzy was zdrowiem. Ja Bogu dzi瘯i te zdr闚 jestem a powodzenie moje to ju by這 rozmaite. Mia貫m ju wprawdzie zarobionych 1800 pesos ale chcia貫m si czego dorobi i wzi掖em ziemi w dzier瘸w, nawet kupi貫m traktor, t. j. p逝g motorowy i zacz掖em gospodarzy. Jednak inaczej si sta這, po zasianiu przysz豉 szara鎍za i z瘸r豉 wszystko. Posia貫m kukurydzy 60 hektary i lnu 65 hektary lecz plagi zniszczy造. Pracowa貫m dzie i noc, jak sama mnie znasz z domu, mia貫m kilkana軼ie koni i te wyzdycha造 prawie z g這du. Przykro mi by這 bardzo, bo mia貫m u siebie naj皻ych 2 robotnik闚 i nie mia貫m czym zap豉ci. Teraz znajduj si w krytycznym po這瞠niu i co dalej b璠zie, to Pan B鏬 wie. U was w tej Francyji to o wiele lepiej, bo ka盥y m這dy to mo瞠 cho na piechot zaj嗆 do swojego kraju, a my musimy czeka a chyba morze wyschnie. Co do stosunk闚 w Argentynie, to s op豉kane. Ludzie tysi帷ami pod go造m niebem le膨 jak na wojnie, tylko na wojnie to chocia je嗆 dawali. To s m這dzi ludzie i zdrowi, same r璚e do pracy, ale jej tu nie ma.


Teraz bym chcia wiedzie W豉dziu czy ty chodzisz do szko造 i w kt鏎ej jeste klasie? Radz ci, 瞠by nie traci czasu i uczy si bo to na staro嗆 jest potrzebne, bo inaczej wygl康a cz這wiek na 鈍iecie gdy co umie. Na razie wi璚ej nie mam co do pisania tylko was pozdrawiam do mi貫go zobaczenia si z wami. Przesy豉m wam swoj fotografi, aby軼ie nie zapomnieli o mnie i widzieli jak wygl康am teraz.

Wasz brat i wujek

Lachowicz Miko豉j

By to jedyny list od brata, kt鏎y dotar do mojej babki Anny i jedyna fotografia, wykonana w zak豉dzie fotograficznym w Santa Fe. Przystojny m篹czyzna w czarnym garniturze siedzi na krze郵e, skupiony i powa積y jak jego matka, a moja prababka Tekla. Jak ona, patrzy prosto w obiektyw, brod podpiera d這ni. Widocznie w takiej dostojnej pozie usadzi go miejscowy fotograf. Nie jedn godzin sp璠zi豉 moja babka, wpatruj帷 si w zdj璚ie brata. Wiele razy czyta豉 list i p豉ka豉 nad losem wygna鎍a, kt鏎y zamiast do wymarzonego raju, trafi do piek豉. Wtedy jeszcze nie wiedzia豉, 瞠 i jej 篡cie b璠zie pe軟e trudu i nieszcz窷, a los nie oszcz璠zi najgorszych do鈍iadcze. List do 1940 roku le瘸 w torbie z dokumentami, 鈍iadectwami szkolnymi dzieci, metrykami i zdj璚iami najbli窺zych. Po zaj璚iu Francji przez pierwsze oddzia造 niemieckie babka Anna, dziadek Szymon z moj matk Helen i najm這dszym synem Jankiem, wsiedli do bydl璚ego wagonu. W ci庵u godziny musieli spakowa sw鎩 dobytek. Moja babka zamiast ciep貫j pierzyny czy palta, wzi窸a torb z dokumentami. Poganiani kolbami niemieckich 穎軟ierzy, zacz瘭i wchodzi do wagonu i nagle cenna torba upad豉. Rodzinne zdj璚ia rozsypa造 si na peronie, deptane przez innych wsiadaj帷ych. Nie by這 czasu ich zbiera. Gonione wiatrem spad造 na tory. Zosta造 tylko te dwa, prababki Tekli z ma陰 Anielk i list z fotografi - brata Miko豉ja. Teraz z Argentyny trafi razem z adresatk do baraku w niemieckim maj徠ku Schwarzow, na d逝gich pi耩 lat. Torba le瘸豉 pod siennikiem. Tylko czasami w niedziel, zagl康a豉 do niej babka Anna, szukaj帷 ksi捫eczki do nabo瞠雟twa. Przy okazji sprawdza豉 czy list i fotografie s na swoim miejscu. Podobnie jak brat w dalekiej Argentynie i ona pozna豉 smak niewolniczej pracy. M堯ci豉 zbo瞠 w 30 stopniowym mrozie, d德iga豉 ci篹kie kosze z ziemniakami, obrabia豉 buraczane pola. Dziadek pracowa przy koniach, jej c鏎ka, a moja matka, razem ze swoj matk Ann w polu. Kiedy zbli瘸 si front, musieli ucieka. Babka do torby z listem w這篡豉 arbeitzkarty, na dow鏚 瞠 wracaj z niewoli. Z niemieckiego maj徠ku pod Szczecinem, trafili do Bydgoszczy, potem do J霩efowa, wreszcie do Stargardu Szczeci雟kiego. I tutaj mog豉by si zako鎍zy historia listu, ale inna pisana mu by豉 droga, inne miejsce i adres wyznaczy los. Wida mia kiedy powr鏂i jak ptak do swojego gniazda, do dalekiej Gr您iowej, na Bukowinie, tu przy granicy z Ukrain. Babka posz豉 na targ z torb, z kt鏎 nigdy si nie rozstawa豉. Postawi豉 j na chwil przy straganie z warzywami i... zapomnia豉. Kiedy wr鏂i豉 szuka zguby, ju jej nie by這. P豉ka豉 ca陰 noc, odmawiaj帷 sto koronek do 安i皻ego Antoniego. Rano kto przyni鏀 torb z listem i innymi dokumentami. Le瘸豉 w ruinach. Widocznie z這dziej nie znalaz w niej nic cennego, skoro porzuci 逝p. Po 鄉ierci babki Anny stra積iczk listu zosta豉 moja matka Helena. Do listu wuja do陰czy豉 nast瘼ny - jedyny list, od brata Janka, kt鏎y prze篡 wojn, walcz帷 w bitwie o Angli. Dlaczego tylko raz napisa do siostry i matki? Jak potoczy造 si jego losy, na zawsze ju chyba pozostanie zagadk. Wuj Miko豉j Lachowicz nigdy wi璚ej nie napisa 瘸dnego listu. Nie wiadomo czy dorobi si maj徠ku, czy 篡 w n璠zy? Najstarszy syn mojej babki Anny zgin掖, walcz帷 o Polsk w Hiszpanii. Prababk Tekl i ma陰 Anielk wywieziono na Syberi. Zamarz造 w Tajdze. Nigdy nie powr鏂i造 do Gr您iowej.

Trafi豉m do niej tylko ja, prawnuczka Tekli, wnuczka Anny, z listem, wys豉nym w 1932 i zdj璚iami z rodzinnego albumu. Tylko gdzie szuka 郵ad闚 przesz這軼i? Prababka Tekla patrzy na mnie z fotografii, a ja znowu wypatruj pomocy u tej twardej ch這pki, kt鏎a wzgardzi豉 豉twym miejskim 篡ciem kobiet w kapeluszach. Za to pomaga豉 rodz帷ym. Umia豉 ul篡 w najwi瘯szych porodowych b鏊ach i przekr璚i 幢e u這穎ne w brzuchu dziecko lepiej ni niejeden lekarz. I jak m闚ili we wsi, mia豉 bo篡 dar, bo ka盥e rodzi這 si zdrowe.

- Id, zapytaj, dowiedz si, zdaje mi si, 瞠 s造sz jej s這wa, kt鏎e brzmi jak rozkaz. Pukam do drzwi. W nowych domach mieszkaj ju nowi ludzie, ale nagle przypominaj sobie, 瞠 ostatni z rodzin z dawnej Gr您iowej przesiedlono do pobliskiej Wojtkowej. Jad tam, by pokaza list, zdj璚ia prababki Tekli z domu Kwolik i wujka Miko豉ja. Opowiadam histori ich 篡cia. S逝chaj uwa積ie. I nagle starsza pani m闚i - ja te jestem Kwolik. Tylko z kt鏎ych Kwolik闚 byli Tekla i Miko豉j? Czy tych spod m造na, czy tych obok ko軼io豉? A mo瞠 chodzi o mojego wuja Kwolika, kt鏎y by wiejskim pisarzem i w鎩tem. Im wi璚ej pyta, tym trudniej. I wtedy przypominam sobie s這wa mojej babki Anny - powinowatym naszym by w鎩t i pisarz. A wi璚 jednak! Starsza pani i ja jeste鄉y rodzin, dalek co prawda, ale rodzin! Wracam raz jeszcze do Gr您iowej, by spojrze na wiejsk drog, stary cmentarz zaro郾i皻y wysok traw, opuszczone sady. Historia bohater闚 listu i zdj耩, kt鏎e przew璠rowa造 p馧 鈍iata, tu si zaczyna i ko鎍zy. Nad lasem g瘰tnieje zmrok, trzeba wraca. Nie przeszkodzi mi z造 duch czarownicy, przed kt鏎 zamykano drzwi dom闚 i chowano inwentarz. Spe軟i豉m obietnic dan kiedy babce Annie, 瞠 odnajd to miejsce niezwyk貫, gdzie rydze mo積a by這 kos kosi, maliny gar軼iami rwa i smarowa czarny chleb wrzosowym miodem. Orygina listu ci庵le le篡 w jej ksi捫eczce do nabo瞠雟twa. Kopi zostawiam w ko軼iele w Wojtkowej. Wk豉dam j za 鈍i皻y obraz. Ten tajemny schowek wymy郵i豉m sama. Chcia豉m, 瞠by tu pozosta. Taka te by豉 kiedy wola mojej babki Anny. Wierz, 瞠 i Miko豉j jest zadowolony, bo chocia morze nie wysch這, to jednak wr鏂i!

Ewa Gr皻kiewicz

 


Podziel się
oceń
10
0

komentarze (6) | dodaj komentarz

Zdj璚ia w galeriach.


wtorek, 27 wrze郾ia 2016

Licznik odwiedzin:  94 298  

Kalendarz

« wrzesie »
pn wt cz pt sb nd
   01020304
05060708091011
12131415161718
19202122232425
2627282930  

O moim bloogu

Historia miejscowo軼i Gr您iowa nad Wiarem

G這suj na bloog






zobacz wyniki

Wyszukaj

Wpisz szukan fraz i kliknij Szukaj:

Subskrypcja

Wpisz sw鎩 adres e-mail aby otrzymywa info o nowym wpisie:

Statystyki

Odwiedziny: 94298

Lubi to

Wi璚ej w serwisach WP

Bloog.pl

Bloog.pl